Καλέ με λένε Βασιλική Σταμάτη και ζητώ να αποφυλακιστώ !

Written by Βασιλική Πιτούλη   www.vasilikipitouli.gr ( Βιβλιοφάγος -blog -Βούκινο )

Thursday, 26 July 2012 09:46

Το δράμα που ζω δεν περιγράφεται! Είμαι στη φυλακή, ναι, όπως το ακούτε, και ζητώ εναγωνίως να αποφυλακιστώ. Το γιατί θα σας το εξηγήσω ευθύς αμέσως. Όλα ξεκίνησαν σε ένα μικρό, γραφικό χωριό του νομού Φθιώτιδος, αλλά πολύ μικρό και πολύ γραφικό. Το χωριό το λένε Ζέλι και είχε την τιμή να αποτελέσει τη γενέτειρά μου. Δηλαδή, για να σας το πω πιο λαϊκά, στο Ζέλι γεννήθηκα, γι αυτό μερικοί ποταποί και ζηλόφθονες άνθρωποι με λένε βλαχάρα. Γιατί με φθονούν; Κάντε λίγη υπομονή, θα σας τα εξηγήσω όλα. Εγώ που λέτε, ήμουν θεοσεβούμενο κορίτσι και πολύ τίμιο. Ένα όνειρο είχα στη ζωή μου: να ανέβω ψηλά. Ανέβαινα ψηλά στο δέντρο να μαζέψω μούσμουλα, και με φώναζε να κατεβώ ο αδερφός μου. Γιατί σας τα λέω όλα αυτά; Εν τη ρύμη του λόγου θα τα καταλάβετε. Βλέπετε λέξεις που χρησιμοποιώ; Γιατί δε σας είπα το βασικότερο: είμαι πολύ μορφωμένη. Έχω σπουδάσει ιστορία της Τέχνης και είμαι και συγγραφέας. Βέβαια, όταν ήμουν συνδικαλίστρια της ΔΕΗ, ούτε που τα ονειρευόμουν όλα αυτά. Διορίστηκα στη ΔΕΗ το 1993, επί κυβερνήσεως Ν. Δ. Ναι, καλέ, να μη σώσω, οι δεξιοί με διόρισαν. Τώρα πώς βρέθηκα σύζυγος ιστορικού στελέχους του ΠΑΣΟΚ είναι άλλη ιστορία. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι είμαι πολύ ηθική, πολύ θεοσεβούμενη, και πολύ μορφωμένη. Με είδε και με εκτίμησε, γιατί δεν το πιστεύετε, τραβάτε κανένα ζόρι; Ναι, καλέ, ήμουν συνδικαλίστρια της ΔΕΗ, σας είπα, με την παράταξη ΠΑΣΥΠ – ΔΕΗ. Να μη σώσω. Είχα καριέρα εγώ, δεν ήμουν όποια κι όποια. Και τις νύχτες σπούδαζα ιστορία της Τέχνης. Να σας μιλήσω για τη συγγραφική μου καριέρα πρώτα, ή να σας πω πώς γνώρισα τον Άκη; Και το δυο έχουν ενδιαφέρον. Και μάλιστα συνδέονται. Το 2004 κυκλοφόρησε το βιβλίο μου με τίτλο «Ο μυθικός χορός της φύσης» το οποίον υπάγεται (πώς τα λέω, η μορφωμένη γυναίκα) στην κατηγορία βιβλία παιδικά, οικολογικού περιεχομένου. Όχι, για να μη νομίζετε ότι δεν έχω περιβαλλοντικές ανησυχίες. Είμαι πολύ μορφωμένη, πολύ θεοσεβούμενη, και πολύ ευαίσθητη. Όλα κι όλα. Επανέρχομαι στη συγγραφική μου καριέρα. Το 2004 λοιπόν, όταν παρουσιάστηκε το βιβλίο μου, όλη η αφρόκρεμα της Αθήνας έδωσε το παρόν. Είχα τότε τα μέσα, είναι η αλήθεια. Τον Άκη τον γνώρισα ως εξής: Ήταν υπουργός εθνικής αμύνης, βεβαίως βεβαίως. Πήγα στο γραφείο του να του ζητήσω μια χάρη. Όλοι οι Έλληνες ζητάνε, να μη ζητήσω κι εγώ το ρουσφετάκι μου; Τι ζητάνε οι Έλληνες; Τον ουρανό με τ’ άστρα. Να, προχτές έμαθα ότι υπάρχουν παιδιά, ελληνάκια, που δεν έχουν να φάνει, και ζητάνε ψωμί. Υπάρχουν και οι μπαμπάδες τους, που είναι χρεωμένοι, απολυμένοι ή κάτι τέτοιο κακόγουστο τέλος πάντων, και ζητάνε να πεθάνουν. Μερικοί, πολλοί είναι η αλήθεια, πέφτουν από τα παράθυρα, η αυτοκτονούν στην πλατεία Συντάγματος. Ας έκαναν καλύτερο κουμάντο στη ζωή τους, εγώ τους φταίω; Εγώ κάτι καναπέδες των πενήντα χιλιάδων ευρώ αγόραζα η δόλια, και κάτι ακίνητα είχα στ’ όνομά μου. Α, είχα κι έναν κομμωτή που λέγεται Στέφανος Βασιλάκης, χρυσό παιδί. Με χτένιζε και του έδινα 500 ευρώ, μέχρι και χίλια, αν ήταν να μου κάνει μια ιδιαίτερη μιζανπλί, πειράζει; Γιατί δε σας είπα ότι εκτός από μορφωμένη, θεοσεβούμενη και ευαίσθητη, είμαι και κουκλίτσα. Ναι, είμαι πολύ όμορφη, ειδικά όταν φοράω συνολάκια εκατό χιλιάδων ευρώ, και έχω παστώσει τη μούρη μου με καλλυντικά πανακρίβου. Έτσι με είδε ο Άκης και έπεσε ξερός. Τότε είχα πάει, όπως σας είπα, να του ζητήσω ρουσφέτι. Όχι για μένα, για τη φουκαριάρα τη μάνα μου… όχι, όχι, μπερδεύτηκα, αυτό είναι από αλλού. Για το φουκαρά τον αδερφό μου, αυτόν που με κυνηγούσε όταν σκαρφάλωνα στις μουριές. Ζήτησα από τον Άκη να τον τοποθετήσει στη θέση του προπονητή ποδοσφαίρου της σχολής Ικάρων. Ο αδερφούλης μου ονομάζεται Παναγιώτης Σταμάτης, αλλά εμείς του το αλλάξαμε, τον βαφτίσαμε Παναγιώτη Παπαλιάκο. Και όλα αυτά για κάτι ψωρο εταιρείες που έκανε ο αξιότιμος σύζυγός μου, και βγήκανε καμπόσα εκατομμυριάκια στο εξωτερικό. Και να πεις ότι τα τρώγαμε μόνοι μας; Όχι, καλέ, εμείς δεν είμαστε μοναχοφαγάδες. Έχουν φάει κι άλλοι, ου, ένα σωρό. Εμείς την πληρώσαμε με τον άντρα μου, μπήκαμε φυλακή και δε λέμε να βγούμε. Τον αδερφό μου τον βαφτίσαμε Παπαλιάκο για να μην τον πάρουν είδηση τα media, του δώσαμε το επώνυμο της συζύγου του, γιατί ήταν κι αυτός στο φαγοπότι. Να μη γλείψει λίγο και το παιδί; Είπα παιδί και κλαίω. Έχω παιδί εγώ, είμαι μάνα, και πρέπει να με αποφυλακίσετε! Αλλιώς θα αυτοκτονήσω! Δε μπορώ να ζω στη φυλακή εγώ, είμαι μια θεοσεβούμενη, μορφωμένη κουκλίτσα! Έχω συνηθίσει να κάθομαι σε πανάκριβους καναπέδες, και ζητώ να αποφυλακιστώ! Τώρα αμέσως!

 

Read more »

" AΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΣΣΑ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ "

” Αυτές που γίναν ένα με τη γη ” της Γεωργίας Σκοπούλη

Αναρτήθηκε από τον/την ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ " Ο ΠΥΡΡΟΣ '' στο Μαρτίου 3, 2012

Ένα κείμενο από το βιβλίο της Γεωργίας Σκοπούλη   Τί τάθελα γώ τα κατσαρά μαλλιά !

Θερισμός Κ.Μπαλάφας

Αριάδνη, 90 χρονών. Λούρος, Πρέβεζα.

 Εμείς περάσαμαν κακή ζωή και το Κράτος δεν μας αποζημιώνει. Μας δίνει τριακόσια ευρώ. Τί να τα κάνομε; Δεν θέλεις να φας; να ντυθείς; Εμείς περάσαμαν κακή ζωή, αλλά τώρα που ήρθαν τα καλά να ζήσουμε και μεις λίγο καλύτερα, γεράσαμαν και δεν μπορούμε.

Ήμουν καί αγρότισσα καί γεωπόνος. Αμέσως καταλάβαινα με την πρώτη ματιά τι θέλει το δέντρο. Και λέω στα παιδιά μου, άμα σπούδαζα γεωπόνος θα γινόμουν. Είχα φυτέψει, μόνη μου, εκατόν πενήντα ελιές. Ήμουν παντρεμένη και είχα τα παιδιά μικρά τότε. Τώρα γίναν θερία κλαριά .

Γεννήθηκα το 1916 στο Πολύβρυσο. Είναι κάτω από το Ζάλογγο. Είχε τρεις-τέσσερις βρύσες και πολύ νερό, πολύ νερό. Εκεί πλέναμαν και τα ρούχα.

Ήμασταν εφτά αδέρφια, τέσσερα αρσενικά και τρεις κοπέλες. Και χήρεψε η μάνα νέα. Πόσο χρονών; Θα σε γελάσω, δεν ξέρω. Εγώ ήμουν η τελευταία. Έξι μηνών τότε.

Ο πατέρας σκοτώθηκε μόνος του, κατά λάθος. Ήταν χειμώνας, του Αγίου Αθανασίου, και πήγε να κόψει κλαριά για να φάνε τα βόδια που τα είχαμε για τ’ όργωμα. Ανέβηκε στο δέντρο, έκοψε το κλαρί και πέταξε κάτω το μαχαίρι, πού ήταν πολύ μεγάλο, ένα μέτρο περίπου, κι αυτό έπεσε όρθιο. Καθώς κατέβαινε από το δέντρο, γλίστρησε, γιατί ψιλόβρεχε και φόραγε κάτι γρουνοτσάρουχα αντί για παπούτσια, και καρφώθηκε πάνω στο μαχαίρι…

Πόσο σ’ ήθελα μωρ’ κοπέλα, νάρθεις να ιδείς την ιστορία μας και να την γράψεις! Πότε θάρθει αυτή η κοπέλα; έλεγα…

Στο σημείο που συνέβηκε αυτό ήταν ερημιά. Αλλά απ’ εκεί κοντά πέρναγαν δυο κοπέλες μ’ ένα μουλάρι, που είχε έναν κύπρο στο λαιμό. Ο πατέρας γνώρισε από το κουδούνισμα τίνος ήταν το μουλάρι και φώναξε: Ουρανία! Ουρανία! ελάτε δω. Αυτές φοβήθηκαν. Ο πατέρας το κατάλαβε και τους είπε: Είμαι ο μπάρμπα-Δημήτρης. Κίνησαν με το μουλάρι και τι να ιδούν! Το αίμα μούσκεψε τα χορτάρια κι αυτές άρχισαν να φωνάζουν. Κράταγε ακόμη ο πατέρας, και τους είπε να φέρουν το μουλάρι σιμά σε μια πέτρα για ν’ ανέβει. Προτού πεθάνω, έχω να σας πω ετούτο, είπε στα κορίτσια: Να πείτε στα παιδιά μου να μην έχουν μίσος με κανέναν. Μόνος μου σκοτώθηκα. Μετά ανέβηκε μόνος του στο μουλάρι. Δεν άφησε τα κορίτσια να τον βοηθήσουν. Πλημμύρισε το μουλάρι στο αίμα. Και τον παν στο σπίτι. Μόλις τον κατέβασαν πέθανε!

Ήμουν η μικρότερη, κι ο μεγάλος αδερφός μου δώδεκα χρόνια μεγαλύτερος, και τον έλεγα πατέρα. Η μάνα μου ήταν φτωχιά και χήρα. Την σαρακοστή δεν με άρταινε, με κράταγε και μένα, δηλαδή δεν μου έδινε γάλα, τυρί, κρέας. Πέντε-έξι χρονών παιδάκι. Πήγα μια μέρα στα πρώτα μου ξαδέρφια και είδα να τρων γάλα. Α!

Διονύσω μάνα… της λέω όταν γύρισα. Τι θες παιδί μου; μου λέει. Γιατί μάνα ο Θωμάς με την τρων γάλα και μένα δεν μου δίνεις; Α, παιδί μου αυτά έχουν πατέρα και συ δεν έχεις. Δεν έχω εγώ τον Σήφη πατέρα; Δεν τον έχεις πατέρα, τον έχεις αδερφό. Πατέρα- πατέρα τον έχω! Κι όταν γύριζε από το στρατό με άδεια, πατέρα-πατέρα τον φώναζα. Μ’ έπαιρνε αγκαλιά και μου έλεγε: Αδερφό μ’ έχεις! Αμέσως μετά η μάνα με πήρε στην αμασκάλη της και με πήγε στον τάλαρο και μ’ άρτυσε, μούδωκε τυρί. Γιατί της κακοφάνηκε που της μίλησα έτσι.

Τελείωσα το Δημοτικό στο Πολύβρυσο. Ξέρω γράμματα, διαβάζω, τώρα δεν βλέπω, αλλά μπορώ να παίρνω τηλέφωνα. Φτωχικά, βέβαια, περνάγαμε. Η μάνα χωρίς άντρα, χωράφια δεν είχαν, έσπερναν εδώ κι εκεί, όπου νάναι.

Μόλις μεγάλωσαν τ’ αδέρφια μου τέσσερα αγόρια και τρεις κοπέλες, δουλεύαμε όλοι. Τότε γίναμε νοικοκυραίοι. Βγήκε το Κράτος και μας έδωσε χωράφια κοντά στο Λούρο. Στ’ αγόρια, όταν γύρισαν απ’ το στρατό, έδωσαν από σαρανταπέντε στρέμματα, επειδή υπηρέτησαν στο στρατό. Στις κοπέλες από δεκαπέντε στρέμματα, επειδή ήμασταν ορφανές, για να παντρευτούμε. Και δώδεκα στη μάνα για την συντήρησή της. Φτιάξαμε μεγάλο βιος, γίδια, πρόβατα, γελάδια, γομάρια, μουλάρια. Α! δουλεύαμε πολύ, αφού είχαμαν χωράφια βάναμαν απ’ όλα. Τι καλαμπόκια, τι στάρια, πατάτες, κρεμμύδια, σκόρδα, τα πάντα.

Πέρασα καλά, και σε γάμους και σε πανηγύρια πηγαίναμε. Όταν ήμουν στο σχολείο, του Αγίου Δημητρίου, πηγαίναμε στο Ζάλογγο, παίρναμε μαζί μας ψωμί, τυρί, αυγά… Εκεί στο Ζάλογγο είχε ωραίο μοναστήρι, με πεντακόσια γιδοπρόβατα, ήταν πλούσιο μοναστήρι, αλλά το κατέστρεψαν. Ποιος; Οι Τούρκοι; Ακριβώς δεν ξέρω να σου πώ, θα σε γελάσω ό,τι και να σου πώ. Μετά βάλαν τ’ αγάλματα με τις γυναίκες που γκρεμίστηκαν από κει για να μην τις πιάσουν οι Τούρκοι, τις Σουλιώτισσες.

Εκείνον τον καιρό οι κοπέλες δεν πήγαιναν πουθενά χωρίς τους γονείς τους. Έβλεπε τ’ αγόρι κι ανατρίχιαζε. Δεν σήκωνε μάτι, ούτε κι αυτός κοίταζε την κοπέλα. Άπαπαπα! Με τ’ αγόρια καμία σχέση. Μας σκότωναν τ’ αδέρφια. Τώρα; Μη ρωτάς, η σάρα και η μάρα… Κακιά και κείνη η ζωή, αλλά κακίτερη και τούτη. Για τις σχέσεις λέω…

Ήμουν παλιακιά κοπέλα, μ’ άρεγαν όμως και τα τραγούδια και οι χοροί και τα πανηγύρια. Διάολος με μάτια ήμουν. Αλλά και η φαντασία μου ήταν πάντα προς το καλύτερο. Είχα αργαλειό. Έφτιαξα μια προίκα από το πάτωμα μέχρι το ταβάνι! Μαντανίες, φλοκάτες, απλάδια, κουβέρτες χοντρές. Δεν είχαμαν καλοριφέρια και κρυώναμαν. Και τα ρούχα που φοράγαμαν ήταν μάλλινα, υφαντά και πλεχτά. Έπλεκα μπλούζες, ζακέτες, και κότελα –δηλαδή φούστες. Και κάπου-κάπου, Λαμπρή ή Χριστούγεννα θα ψωνίζαμε και κανένα φορεματάκι, όχι πολλά πράματα. Δεν ήταν τα καλούδια που έχουμε τώρα. Για καλά παπούτσια φοράγαμε τσαρούχια κόκκινα με φούντες μαύρες, μεταξωτές. Για βρακιά είχαμαν άσπρα πανιά και τα δέναμαν πίσω μπρος με λουρίδες. Και για την περίοδο βάζαμαν πανιά μικρά, ό,τι βρίσκαμαν. Για ψώνια πάϊναν τ’ αδέρφια ή η μάνα στην Πρέβεζα ή στην Άρτα. Με τα πόδια μέχρι το Λούρο, και από κει πέρναγε ένα παλιό αυτοκίνητο και τους έπαιρνε.

Εικοσιπέντε χρονών παντρεύτηκα. Από προξενιό. Ήταν απ’ την Κρανιά. Στο χωριό δεν υπήρχαν γαμπροί, γιατί και η μάνα και ο πατέρας ήταν από κει και το χωριό μικρό και όλοι ήμασταν συγγενείς. Όλα ήταν ξαδέρφια μου. Το προξενιό τόκανε ο μπάρμπας μου, αδερφός της μάνας μου. Ο Στέλιος, ο γαμπρός, ήταν πάρα πολύ ωραίος. Όταν εγώ τον είδα τρελάθηκα! Και τον ήξερα, ερχόταν στον μπάρμπα του, τακτικά.

Όταν θα γινόταν η δουλειά ήρθαν στο σπίτι με τον γαμπρό, δεκαπέντε άτομα. Μπήκαν μέσα, πήγα κι εγώ με το δίσκο, τους χαιρέτησα, τους κέρασα, και μετά από λίγο έφυγαν. Μετά εμείς κάναμαν ένα χαρτί που έλεγε πόση προίκα είχα: Δεκαπέντε στρέμματα, τριανταπέντε σφαχτά γίδια και πρόβατα, κομό, μπαούλα, σιφονιέρες, ταψιά, τηγάνια, κατσαρόλες, απλάδια, φλοκάτες, μαντανίες, στρώσες, ρούχα… Φτιάξαμε τη Νότα, έτσι λέγανε αυτό το χαρτί, και τη στείλαμε να την δουν. Αν τους αρέσει, η Νότα, η προίκα δηλαδή, εντάξει! όλα καλά. Αν όχι, τη γύριζαν πίσω. Έγινε η δουλειά και σ’ ένα χρόνο παντρευτήκαμαν. Ερχούταν και βλεπόμασταν. Όχι να έχουμε αλισβερίσια, όχι βόλτα, άπαπα… Στο σπίτι μόνο και νάναι κόσμος, ποτέ μόνοι! Δεν κοτάγαμαν εμείς να κάνουμε τίποτε, άπαπα…

Ο γάμος έγινε στην Κρανιά. Με όργανα. Πολύς κόσμος. Κι εγώ με άσπρο νυφικό και πέπλο, και παπούτσια καλά. Έραψα και δεύτερο φόρεμα και μαντό και παλτό. Α! τάχαμαν αυτά, τάχαμαν! Τα ψώνια τα κάναμαν στην Πρέβεζα.

Αν ήταν η εποχή που είναι τώρα, που γνωρίζονται τα παιδιά με τις κοπέλες, δεν πάϊνα εγώ στην Κρανιά! Τα πράγματα τάδα πολύ ανώμαλα. Από την πρώτη στιγμή που πήγα νύφη, καλά θάταν νάφευγα αμέσως! Όχι, δεν είχα πάει όταν ήμουν αρραβωνιασμένη, και δεν ήξερα πώς ήταν. Δεν μ’ άρεσε ο τόπος, το σπίτι. Δεν μ’ άρεσαν οι άνθρωποι. Βρήκα πεθερά, πεθερό, κουνιάδα δεκαπέντε χρονών. Μέναμε στο ίδιο σπίτι αλλά σε ξεχωριστό δωμάτιο. Εμείς ήμασταν πιό ευγενήδες, θάρχονταν ο φίλος θα ξέραμε πώς να του φερθούμε, πώς να τον περιποιηθούμε. Και πιό καλύτερη ήταν η ζωή μας. Όταν ήμουν αρραβωνιασμένη ήρθε η πεθερά στο σπίτι, ήταν κι αυτή απ’ το Πολύβρυσο, και μου είπε: Παιδί μου, μη κοιτάς τα κατσαρά μαλλιά του Στέλιου! Δεν ζεις εσύ στην Κρανιά. Εσύ είσαι καλομαθημένη. Αλλά πού ν’ ακούσω εγώ! Το Στέλιο να πάρω εγώ και ας είμαι σε μια καλύβα…

Αλλά “μετά έρχονται τα π’λιά”, που λέει και η παροιμία. Μετά έρχεται ο νους και καταλαβαίνεις. Λες καμιά φορά “παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είν’ και μπαλωμένο”. Και είναι και σωστό. Τι τάθελα εγώ τα κατσαρά μαλλιά; Eνώ δεν είχα τάλλα; Τους ανθρώπους, τα πανηγύρια, το καλό το φαγοπότι, τα ρούχα τα καλά; Ήμασταν αλλιώς, άλλη ζωή. Αυτά τα περίχωρα, από το ποτάμι και πέρα, δεν τάχαμε και σε τόσο υπόληψη, δεν είναι σαν και μάς. Εγώ όμως πήγα.

Λοιπόν, παντρεύτηκα τον Οκτώβριο. Τον Μάη καήκαμε. Ήταν ο πόλεμος. Ογδόντα σπίτια κάηκαν στην Κρανιά. Εδώ, απ’ το Λούρο, παραπονέθηκαν στους Γερμανούς ότι οι Κρανιώτες τους κλέβουν τα ζώα. Έρχονταν οι Γερμανοί και πέταγαν φωτοβολίδες. Ήρθε εντολή να φύγουμε. Θα σας κάψουν, κίνδυνος μεγάλος, είπαν. Μόνο νερό πήραμε και από ρούχα ό,τι είχαμε επάνω μας. Πριν φύγουμε, είχαμε φκιάξει καταφύγιο κάτω στο υπόγειο του σπιτιού μας. Είχαμε σκάψει, με την κουνιάδα μου, και κρύψαμε ένα δικό της κι ένα δικό μου μπαούλο με τα πιο καλά μας πράγματα. Όμως δεν τα σκεπάσαμε καλά. Δεν είχαμε πολύ χώμα, και κάηκαν κι αυτά όπως όλα τ’ άλλα: Λάδια, κρασιά, τυριά, τα πάντα. Και η προίκα ολόκληρη. Εμείς μέρα-νύχτα φεύγαμε όσο γινόταν πιο μακριά…

Σε πέντε μέρες, ένα βράδι, πήγε ο Στέλιος στο χωριό, είχαν φύγει οι Γερμανοί, τα βρήκε όλα καμένα. Βγαίνω κι εγώ με την συνυφάδα σε μια ραχούλα, κοιτάμε κάτω δεν φαινόταν κανένας. Ένα κι εμείς το παίρνουμε για κάτω. Πήγα και βρήκα το Στέλιο, έξω από το καμένο σπίτι. Καθόταν στεναχωρημένος, με τα μάτια κατακόκκινα. Κάθομαι δίπλα, του χαϊδεύω το κεφάλι και του λέω: Μη στεναχωριέσαι. Εμείς νάμαστε καλά και θα τα φκιάξουμε πάλι. Ούτε μούπε τίποτα, ούτε κι εγώ του είπα. Αυτός δεν μίλαγε καθόλου. Πάω στο καταφύγιο. Τι να δω! Μια λουρίδα μισοκαμένη από την καλύτερη μαντανία, που την κένταγα, στον αργαλειό, ένα ολόκληρο μήνα! Βάζω μια φωνή μέχρι τον ουρανό! Μαζεύτηκαν οι γυναίκες: Στέλαινα, Στέλαινα, μην κάνεις έτσι… Δεν θέλω κανέναν, έλεγα, μόνο τη μάνα και τ’ αδέρφια μου που τάφτιαχναν… Ο κόσμος έλεγε: Πώς δεν αυτοκτόνησε αυτή η γυναίκα! Τόση προίκα! Και νιόπαντρη! Μη το συζητάς, κοπέλα μου, πολύ βιο, πολύ βιο. Και δεν μας αποζημίωσαν ποτέ και για τίποτε…

Πέρασε ένας χρόνος και ήρθαμε στο Λούρο, να κάτσουμε δω. Ο Στέλιος ήταν ράφτης, νοίκιασε ένα μαγαζάκι κι έβαλε τη μηχανή μέσα. Βρήκαμε κι ένα παλιοσπιτάκι για να μείνουμε. Φτώχεια. Φτώχεια, σου λέω. Είχαν καεί τα πάντα. Να μην τα θυμάμαι αυτά. Δεν θέλω! Ο Στέλιος δούλευε στο μαγαζί κι όλες τις ευθύνες του σπιτιού τις ανέλαβα εγώ. Και ήμουν και γκαστρωμένη στην πρώτη κοπέλα! Μου πέθανε. Κορυφαία πλεμονία. Είχαμε γιατρό τότε εδώ, τον Λογοθέτη απ’ τα Λέλοβα, δεν μπόρεσε να την σώσει. Κρύωσε το μωρό, ερχόταν μουσαφίρηδες κι άφηναν την πόρτα ανοιχτή. Άντε εγώ να τους περιποιηθώ πέρα-δώθε, δεν έβαζα σημασία, αλλά και το σπίτι ήταν ένα παλιοκάλυβο με χίλιες τρύπες…

Δούλεψα σκληρά. Φύλαξα πρόβατα, κατσίκια, γουρούνια, κότες, και τί δεν φύλαξα! Πώς να μεγάλωνα τέσσερα παιδιά; Ευτυχώς τα ζώα ήταν κοντά στο σπίτι, είχα ένα καλύβι εκεί κοντά. Θέριζα, σκάλιζα, πήγαινα μια ώρα με τα πόδια και άλλη μία να γυρίσω. Όταν μεγάλωσαν λίγο τα παιδιά τ’ άφηνα μόνα τους, και είχε την έννοια κι ο Στέλιος. Αυτός δεν μάλαζε τίποτε στο σπίτι, ούτε μαγείρεμα ούτε τίποτε. Όλα μόνη μου. Εγώ είχα απ’ όλα: αγκινάρες, λάχανα, πατάτες, ντομάτες, κολοκύθια, τι ήθελε η καρδιά σου! Ήμουν πολύ άξια και πολύ έξυπνη γυναίκα και μ’ άρεγαν όλα. Ήθελα να τάχα όλα! Δεν μούλειπε τίποτε. Νερό στο σπίτι δεν είχαμε. Βάλε πόσο νερό έπρεπε να κουβαλάω από τα πηγάδια! Να πλύνω, να μαγειρέψω, να ξεσκατώσω τέσσερα παιδιά! Η πλάτη μου είχε πάθει μεγάλη ζημιά. Έπαθα και ξηρά πλευρίτη από το βάρος και από το νερό που χυνόταν απάνω μου κάθε μέρα. Τυραγνιστήκαμαν πολύ. Όλος ο κόσμος τυραγνίστηκε. Με τα λυχνάρια ήμασταν, φώτα δεν είχαμαν. Πηγαίναμαν για ξύλα στο βουνό και τα φορτώναμαν στο κορμί. Το ζαλίκι μέχρι κει πάνω! Άλλες φορές, πολλές γυναίκες μαζί κόβαμαν ξύλα με το τσεκούρι, στο παραλίβαδο απέναντι από το Λούρο, για το τζάκι, και το μαγείρεμα. Αυτά τα φορτώναμε στα τρακτέρ και πληρώναμε για την μεταφορά.

Τα παιδιά μου τα μεγάλωσα καλά, ποτέ δεν έμειναν νηστικά, ποτέ δεν ήταν βρώμικα και απεριποίητα. Μολογάει ο Λούρος για την καθαριότητά τους… Και μεγάλωσαν. Τα δυο σπούδασαν κιόλας και τα άλλα δύο έχουν καλές δουλειές. Και παρακαλάω νάναι αυτά καλά με τις οικογένειές τους. Εγώ γέρασα. Καλά είμαι, έρχονται τα βλέπω, και το χειμώνα πάω στην κόρη μου στα Γιάννενα.

Με τον άντρα, όχι! Δεν πέρασα καλά. Έτσι που τον έβλεπα, έμοιαζε σαν Άγιος. Δεν ήταν. Είχε ζήσει και στην Αθήνα, όπου έμαθε να ράβει, και στην Πρέβεζα. Ήταν πιο εξελιγμένος από μένα. Αλλά κι εγώ ήμουν πιο εξελιγμένη από τις άλλες γυναίκες. Στο Πολύβρυσο μ’ είχαν σαν την καλύτερη απ’ όλο το χωριό! Όμως δεν με λογάριαζε! Δεν συμφωνάγαμαν. Εγώ ήμουν πιο έξυπνη και του έλεγα έτσι κι έτσι, αυτός έλεγε όχι. Ήθελε να γίνεται το δικό του. Δεν λέω, λοξοκοίταγε κιόλας… Όμως δεν μ’ άφηνε να πάω πουθενά. Να μην με δει χτενισμένη και ωραία ντυμένη, όπως ήμουν από τη μάνα μου μαθημένη!. Μούφερνε τους μουσαφιραίους χωρίς να με

ειδοποιεί, για νάχω πιο συμμαζεμένο το σπίτι, να ντυθώ κι εγώ, να φτιαχτώ. Οι μουσαφιραίοι να φάνε θέλουν, δεν θέλουν να ιδούν, έλεγε.

Μια μέρα γένονταν ένας βλάχικος γάμος, σε καλύβια, λίγα ήταν τα σπίτια τότε δω. Και λέω: Δεν πάω κι εγώ να δω την νύφη; Πήγα την είδα και γρήγορα-γρήγορα γύρισα. Τον βρήκα στο σπίτι! Άλλες φορές αργούσε να γυρίσει. Αυτή τη μέρα και τι δεν άκουσα!

Πέρασα κακιά ζωή. Δεν είχα άντρα εγώ. Δεν μολογιούνται αυτά που πέρασα. Πάντα ήθελε να κάνει το δικό του. Δεν υπολόγισε από τι σπίτι με πήρε! Στο χορό έμπαινε μόνος του, εμένα δεν μ’ έπαιρνε. Απ’ όταν παντρεύτηκα δεν πήγα πουθενά, πουθενά. Όλο σπίτι και δουλειές, δουλειές. Μια ζωή δουλειές κι ευθύνες.

Δεν τα μαρτύραγα στ’ αδέρφια και στη μάνα. Ήμουν η μικρότερη και με είχαν στα όπα-όπα. Θα στεναχωριόταν πολύ. Τί μπόρεγα να κάνω; Τίποτα. Είχα τα παιδιά.

Εγώ δεν κοίταξα το μυαλό. Κοίταξα τα νιάτα, την ομορφιά. Τα κατσαρά μαλλιά…

Read more »

ΤΟ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ !!!!!!!!!

• Το ηπειρωτικό μουσικό ύφοςπαράδοση πολυσχιδούς ιδιαιτερότητας.

   

  Στην (εθνο)μουσικολογική προσέγγιση της ποικιλότητας ελληνικής παράδοσης, αν δεν διαθέτουμε ένα έργο καταγραφής και ανάλυσης σαν αυτό του Bιla Bartόk έχουμε ωστόσο σήμερα την πολυτέλεια της μερικής επιβίωσης αυτής της παράδοσης. Φυσικά οι κλειστές κοινωνίες που δημιούργησαν το δημοτικό τραγούδι έχουν από καιρό εκλείψει . ούτε οι συνθήκες συγκρότησής του παραμένουν αμετάβλητες, ούτε βέβαια ο κοινωνικός του ρόλος. Γι' αυτό και η εξελικτική ενσωμάτωσή του στις σύγχρονες κοινότητες της Ηπείρου είναι φαινόμενο αξιοσημείωτο πού, με εξαίρεση ίσως την Κρήτη, δεν έχει αντίστοιχο στον ελληνικό χώρο. Είναι ενδεικτικό το ότι στα σύγχρονα Γιάννινα μετράμε τουλάχιστον τρεις ραδιοφωνικούς σταθμούς που εκπέμπουν αποκλειστικά δημοτική μουσική, που – εκτός των τοπικών πολιτιστικών εκδηλώσεων, λειτουργίας χορευτικών συλλόγων κτλ. – μονοπωλεί χαρακτηριστικά κάθε κοινωνικό γεγονός, ανεξαρτήτως ηλικιακής κλίμακας των συμμετεχόντων. Και μεταφέρει από τα βάθη της ηπειρώτικης παράδοσης όχι μόνο το απολίθωμα του ακούσματός του, αλλά και το μέρος εσωτερικής γνώσης και διαισθητικής φιλοσοφίας που το χαρακτήριζε στην γένεσή του. Γίνεται επομένως αντιληπτό, ότι η πολιτιστική περιφέρεια της Ηπείρου είναι γόνιμος χώρος μουσικής παρατήρησης και έρευνας, του οποίου τις ιδιαιτερότητες θα προσπαθήσουμε, στις γενικές τους γραμμές να συνοψίσουμε παρακάτω.Στην σημερινή του μορφή, το δημοτικό τραγούδι της Ηπείρου μπορεί να αναχθεί στις μουσικές εξελίξεις των δύο τελευταίων αιώνων κυρίως. Προηγουμένως, η μουσική φαίνεται να είναι κατά κύριο λόγο φωνητική (αντιφωνικό τραγούδι), ενίοτε με συνοδεία φλογέρας ή /και κρουστού (νταούλι ή ντέφι).Η ηπειρώτικη μουσική διακρίνεται πανελλήνια από το αρμονικό και μελωδικό χρώμα που την περιβάλλει: οι μελωδικές γραμμές είναι σύντομες, ο ήχος είναι λυπητερός, ακόμα και τα τραγούδια με εύθυμο σκοπό ή με σατυρικό περιεχόμενο ηχούν “βαριά”. Η άγρια λιτότητα του ορεινού τοπίου δεν μπορούσε παρά ν' αντανακλάται στην αποφυγή κάθε περιττής πληθωρικότητας, ακόμα κι όταν ο καλλιτέχνης καταγίνεται στα τόσο χαρακτηριστικά στολίδια και τσακίσματα. Οι τεχνικές ιδιαιτερότητες στην εκτέλεση μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον ηπειρώτικο “τρόπο” και γι' αυτό θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε ιδιαιτερότητες κάθε οργάνου χωριστά.Ένα από τα κύρια ηπειρώτικα όργανα, που είναι άλλωστε πανελληνίως διαδεδομένο, είναι η φλογέρα. Συγγενής του αρχαιοελληνικού αυλού, η φλογέρα συνοδεύει το παραδοσιακό τραγούδι, ενώ παράλληλα εμφανίζεται και σόλο εκτελώντας καθαρά οργανικές συνθέσεις. Απλή στην σύλληψή της, κατασκευάζεται και διαμορφώνεται απ' τον ίδιο τον εκτελεστή της. Στο καλάμι, που είναι το συνηθέστερο υλικό, ανοίγονται, μετά από κατεργασία 5-7 τρύπες . ο υπολογισμός των αποστάσεων δεν είναι ακριβής ώστε το όργανο να είναι κουρδισμένο, παρά γίνεται σύμφωνα με τα δάχτυλα του οργανοπαίκτη, που κουρδίζει ενώ παίζει και σε σχέση με τον κάθε σκοπό. Συνεπώς, το όργανο δεν ανταποκρίνεται πλήρως στο συγκερασμένο σύστημα που ορίζει τόνους και ημιτόνια και τα διαστήματα μπορεί να είναι κατά τι αυξημένα ή ελαττωμένα, πράγμα που συμβαίνει πολύ συχνά με τα αυτά της τρίτης (μικρής ή μεγάλης) και της πέμπτης. Γίνεται έτσι δυνατή η επίτευξη διαστημάτων μικρότερων του ημιτονίου, η εκμετάλλευση των οποίων χαρακτηρίζει το ηπειρώτικο ύφος: γύρω από τους βασικούς φθόγγους μιας ηπειρώτικης μελωδίας υπάρχει ένας αριθμός φθόγγων μικρότερης διάρκειας και διαστήματος που οδηγούν την μελωδία στους κύριους φθόγγους. Η οργανική φωνή “σέρνεται” ή “γλιστράει” από τον ένα φθόγγο στον άλλο, όταν πρόκειται για δύο φθόγγους που βρίσκονται σε απόσταση, ο δεύτερος είτε εκτελείται ελαττωμένος και κατόπιν βρίσκει την ακριβή οξύτητά του με glissando μικρού διαστήματος προς τα πάνω, η εκτελείται ορθά, αλλά ελαττώνεται στην συνέχεια με τον ίδιο τρόπο.Το ηπειρώτικο αυτό ιδίωμα στην μουσική εκτέλεση υιοθετεί και ο διάδοχος της φλογέρας, το κλαρίνο, που εισάγεται από τη Δύση στις αρχές του 19ου αι. όργανο εξελιγμένο με κλειδιά (σύμφωνα με το σύστημα Albert), είναι συνήθως κουρδισμένο σε Do ή σε Si ύφεση. Είναι απλούστερο απ' αυτό που χρησιμοποιείται στην συμφωνική ορχήστρα, με λιγότερα κλειδιά και αρκετές τρύπες τελείως ακάλυπτες. Στην πραγματικότητα, είναι χάρη σ' αυτές τις τελευταίες που η τεχνική της φλογέρας με τις ιδιαιτερότητές περνά και στο κλαρίνο. Στην αρχή οι οργανοπαίκτες προσπαθούν να αποδώσουν με το κλαρίνο ό,τι παιζόταν με την φλογέρα μιμούμενοι τους καλλωπισμούς και τα κεντήματα της φωνητικής εκτέλεσης, που προσδίνουν στην εξέλιξη της τεχνικής του κλαρίνου δεξιοτεχνικό χαρακτήρα. Χάρη σ' αυτά τα στολίδια ο σκοπός αποκτά μια εσωτερική ρυθμική επιτάχυνση και γίνεται πιο “αλαφρύς” και πιο γοργός από το ίδιο το τραγούδι.Το τσάκισμα (mordente), το γλίστρημα (glissando), ή μικρή νότα (appogiatura) ή τρίλια (trillo), τα τρέμουλα (tremoli) και το κλώσιμο (gruppetto) είναι οι “ψεύτικες” νότες που χαρακτηρίζουν την κλαρινιστική εκτέλεση. Το ηπειρώτικο παίξιμο του κλαρίνου εμμένει επιπλέον στον ιδιαίτερο τονισμό, τις αλλοιώσεις διαστημάτων (τρίτης, πέμπτης), τα γλιστρήματα, καθώς και στα ανοδικά πηδήματα με διάστημα έβδομης στις πτώσεις κυρίως των σκοπών.Το βιολί, μελωδικό όργανο δυτικής προέλευσης όπως και το κλαρίνο, φαίνεται να ήρθε νωρίτερα στην Ελλάδα. Δεν διαφέρει τεχνικά από το βιολί της συμφωνικής ορχήστρας. Ο ρόλος του στην κομπανία είναι να συμπληρώσει το κλαρίνο και να “γεμίζει” τα κενά, χωρίς όμως να αποκλείεται από τα αυτοσχεδιαστικά μέρη και από τις εκτελέσεις των κύριων θεμάτων. Στην Ήπειρο χαρακτηριστική είναι η χρήση της χαμηλής έκτασης του οργάνου καθώς και των διπλών χορδών που, παίζοντας επαναλαμβανόμενα ρυθμικά μοτίβα, δημιουργούν ένα αρμονικό φάσμα πάνω στο οποίο κινείται το κλαρίνο.Αξίζει να τονίσουμε εδώ πως το βιολί σαν άταστο όργανο χρησιμοποιεί την ιδιαιτερότητα της φλογέρας και του κλαρίνου σε ό,τι αφορά τις αλλοιώσεις των διαστημάτων: την τεχνική του glissando, που είναι εύκολη για το βιολί, καθώς κι έναν συνδυασμό glissando και αρμονικών ήχων στην ψηλή έκταση του οργάνου, που μιμείται τρόπον τινά τον κελαηδισμό των πουλιών.Το λαούτο ή λαγούτο είναι το πολυφωνικό όργανο της κομπανίας. Ο ρόλος του είναι κυρίως συνοδευτικός και συνίσταται στην αρμονική και ρυθμική κάλυψη των εκτελέσεων. Συχνά όμως ξεχωρίζει και στις οργανικές εισαγωγές, κι ακόμα συχνότερα στον αυτοσχεδιασμό. Το ηπειρώτικο λαούτο φέρει τέσσερις διπλές χορδές κουρδισμένες ανά δύο σε do, sol, re, la και παίζεται με πένα ή φτερό.Το ντέφι, που μοιάζει με το κλασσικό tambour de basque, κρατάει το ρυθμικό ρου ρόλο σαν μοναδικού κρουστού στο σύνολο σε πλαίσια λιτά και συντηρητικά. Δεν αυτοσχεδιάζει ποτέ, παρά περιορίζεται να υπογραμμίζει τα χορευτικά βήματα εναλλάσσοντας ένα βαρύ (θέση) κι ένα οξύ (άρση) ηχόχρωμα. Ειδικά το πρώτο, με το “γήινο” βάθος που του προσδίνεται, χαρακτηρίζει τυπικά το επίσημα αργόσυρτο ηπειρώτικου ύφος.Στην παρουσίαση του ύφους αυτού ένα άλλο στοιχείο, άμεσα συνδεδεμένο με τις αλλοιώσεις των φθόγγων όπως τις είδαμε πιο πάνω, είναι η έκταση των μελωδικών γραμμών, που στην Ήπειρο είναι συνήθως μικρή. Ο συνδυασμός των δύο αυτών στοιχείων αφήνει την αίσθηση του μονότονου και μελαγχολικού, που είναι άλλωστε στοιχείο χαρακτηριστικό στο ηπειρώτικο τραγούδι.Η ιδιαιτερότητα σε ό,τι αφορά την αρμονία εντοπίζεται στην προτίμηση ορισμένων τρόπων (στην ηπειρώτικη μουσική δεν χρησιμοποιούνται οι μείζονες και ελάσσονες κλίμακες του (δυτικού) τονικού συστήματος). Στις ηπειρώτικες μελωδίες συναντάμε τμήματα μουσικών τρόπων κατά το αρχαιοελληνικό σύστημα των τετραχόρδων και πενταχόρδων, που είναι ως επί το πλείστον ανημίτονα. Συναντάμε επίσης ανημίτονες πεντατονικές κλίμακες, που όμοιές τους δεν υπάρχουν αλλού στην Ελλάδα.Θα πρέπει ν' αναφερθούμε τέλος στη ρυθμική αγωγή (tempo) της οργανικής μουσικής και των τραγουδιών, που είναι στην Ήπειρο πιο αργή απ' ό,τι στην υπόλοιπη Ελλάδα, είτε πρόκειται για μοιρολόι, είτε για τραγούδι της τάβλας, είτε πάλι για χορευτικούς σκοπούς, που αποδίδονται βαριά και μακρόσυρτα.Όσα μέχρις εδώ αναπτύξαμε αναφέρονται στην μονοφωνική μουσική, την συνηθέστερη έκφραση της δημοτικής μουσικής, που συναντάμε σε όλη την ελληνική επικράτεια. Η μελωδία (μέλος), τραγουδισμένη από έναν ή περισσότερους εκτελεστές a capella ή με συνοδεία μικρού συνόλου οργάνων, είναι εκείνη που επιβάλλεται.Όταν η μουσική είναι οργανική, η εκτέλεσή της αφήνεται σε ένα μόνο όργανο, ενώ τα υπόλοιπα έχουν απλώς συνοδευτικό ρόλο.Στην Ήπειρο συναντάμε όμως και μουσική πολυφωνική. Το είδος αυτό απαντάται στα βόρεια του νομού της Ηπείρου καθώς και στην σημερινή Αλβανία. Αποτελεί δε μουσικό φαινόμενο μοναδικό στην καθολική ελληνική παράδοση, της αρχαιότητας συμπεριλαμβανομένης. Αλλά και σε σχέση με την δυτική πολυφωνία, διακρίνεται από μια δομή πρωτότυπη και αυθεντική. Αυτή εφαρμόζεται σε έναν τύπο τραγουδιού ( η συνοδεία οργάνων δεν αποκλείει, αλλά σπανίζει) που χαρακτηρίζεται από τον σαφή διαχωρισμό τριών ανεξαρτήτων μελωδικών γραμμών που αντιστοιχούν σε ανάλογους τραγουδιστικούς ρόλους:Ο παρτής είναι αυτός που αρχίζει (παίρνει) το τραγούδι και που εκτελεί την κύρια μελωδική γραμμή (α). Είναι ο μόνος δε που τραγουδά ευκρινώς τους στίχους, ενώ οι υπόλοιποι χρησιμοποιούν μερικές μόνο συλλαβές του κειμένου.Την δεύτερη μελωδία (β) μπορεί να εκτελεστούν.

  
  1) Ο γυριστής, που γυρίζει ή τσακίζει την μελωδική του γραμμή ώστε να καταλήξει σε διάστημα δευτέρας καθαρής κάτω από την τονική, διάστημα διάφωνο σε σχέση τόσο με την πρώτη γραμμή (α), όσο και με την τρίτη (γ).
  
  2) Ο κλώστης, που κλώθει την μελωδική του γραμμή πάνω στο διάστημα της τονικής και της προς τα πάνω έβδομης βαθμίδας, που είναι και η κατάληξη της μελωδικής του γραμμής ,δημιουργώντας και αυτός διαφωνία. Σημειωτές είναι εδώ η χρήση από τον εκτελεστή κεφαλικής φωνής (falcetto).
  
  Η τρίτη μελωδική γραμμή (γ) είναι αυτή του ισοκράτη (pedal), που αποδίδεται από δύο ως τέσσερα άτομα (ενίοτε και περισσότερα), που κρατούν την τονική πάντα στο ρυθμό του κορυφαίου (παρτή).
  
  Στον εικοστό αιώνα φαίνεται να εμφανίζεται και μια τέταρτη φωνή, τραγουδισμένη από έναν ισοκράτη που αποκαλείται ρίχτης. Αυτός σταματά την μονωδία του παρτή ρίχνοντας την μελωδία με διάστημα τέταρτης κάτω από την τονική. Έτσι δίνεται στον παρτή ο χρόνος να ξεκουραστεί και να προετοιμάσει την συνέχεια του τραγουδιού. Χαρακτηριστικό πάντως όλων των φωνών είναι η απότομη και τονισμένη διακοπή της μελωδικής τους γραμμής.
  
  Η τραγουδιστική αυτή δομή είναι αυστηρή και άκαμπτη, και παρά την μαρτυρημένη αρχαιότητά της δεν έδωσε γένεση σε άλλες μορφές πολυφωνίας ή σε παραλλαγές της.
  
  Τέλος κατά την διάρκεια του περασμένου αιώνα παράλληλα με τη δημοτική μουσική βλέπουμε να αναπτύσσεται στα Γιάννενα ένας τύπος αστικής μουσικής, τα στιχοπλάκια, που φαίνεται να ήρθαν από την Πόλη. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ενότητες διστίχων με πρώτο θέμα τον έρωτα και περιεχόμενο λυρικό και γεμάτο συναίσθημα. Αποδίδονται στη βάση γνωστών μελωδιών, ή αυτοσχεδιασμών της στιγμής, στην αρχή μόνο φωνητικά και κατόπιν με συνοδεία οργάνων, αλλά πάντα με το γνωστό ηπειρώτικο ύφος. Οι συνθέτες – εκτελεστές ήταν κυρίως ταμπάκοι, γύφτοι, μπαντίδοι και καραμπέρηδες. Ένας κορυφαίος (στιχοπλόκος) τραγουδούσε το δίστιχο (συνήθως δεκαπεντασύλλαβο), του οποίου έπονταν η απάντηση του χορού, ενώ ο στιχοπλόκος σκάρωνε την συνέχεια ακολουθώντας τον ομοιοκαταληκτικό κανόνα. Η άσκηση αυτή ευστροφίας και ετοιμότητας βρήκε τέτοια απήχηση, ώστε φαίνεται ότι τον 19ο αιώνα όχι μόνο σημαδεύει τις γιορτές (Αποκριές, πανηγύρια κτλ.), αλλά οδηγεί τη σύσταση πραγματικών “αγώνων στιχουργίας”.
  
  Μέσα απ' αυτή την σύντομη και περιορισμένη παρουσίασή μας, το μουσικό ηπειρώτικο τοπίο διαγράφεται όχι μόνο ευρύ, πολυποίκιλλο, αυθεντικό και πρωτότυπο, αλλά –κι αυτό είναι σημαντικότατο – ακόμα στις μέρες μας ζωντανό και ακμαίο. Τα τελευταία τριάντα χρόνια βέβαια καταγράφουμε την επιδρομή κάθε είδους νεωτερισμών. Ο καθαρός ακουστικός ήχος του βιολιού και του λαγούτου περνά συχνότητα από την ηλεκτρική παραμόρφωση άσχημα χρησιμοποιούμενων μαγνητών, ενισχυτών και ηχείων. Ειδικότερα το λαγούτο αντικαθίσταται κατά κανόνα από ηλεκτρική κιθάρα, λόγω της δυνατότητας ενίσχυσης του ήχου της που την κάνει εύχρηστη . η πρακτική αυτή έχει αλλοιώσει τον τρόπο συνοδείας παρασύροντας και τα υπόλοιπα όργανα. Η κακώς εννοούμενη επίδειξη δεξιοτεχνίας είναι άλλωστε εξίσου υπεύθυνη για μια μουσική που παραδίδεται συχνά σε μια ανούσια άσκηση εντυπωσιασμού. Παρ' όλα αυτά στα σημερινά Γιάννινα συναντάμε ακόμη αυθεντικά μέλη της ηπειρώτικης σκλήθρας μουσικών που για αιώνες δίνει το πολιτιστικό στίγμα της περιοχής, και που επιμένει να κρατά την παράδοση σε χρόνο ενεστώτα.
  ΠΗΓΗ: www. zagoroxoria.gr
  
  Αυτό το καταπληκτικό άρθρο δημιουργήθηκε από το 6ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων "Ο Ιωάννης Κωλετης  "

Read more »

Ο ΣΟΥΡΗΣ .......ΕΠΙΚΑΙΡΟΣ ΟΣΟ ΠΟΤΕ !!!!!!!!!!!!!!!!!!

Στην Ευρώπη

Απόστασε το χέρι μου από το να μουντζώνω
και σάλιο δεν μου έμεινε από το φτύσε φτύσε,
αλλ’ έως τώρα τίποτε μ’ αυτά δεν κατορθώνω,
και σύ, Ευρώπη, μας γελάς και πάντα ίδια είσαι.

Και απορώ, μα το σταυρό, πώς ως αυτή την ώρα
και άλλα δεν μας έστειλες εδώ Θωρακοφόρα.
Προθύμως σας εκάμαμεν εκείνο που ζητείτε
και άν δεν μας πιστεύετε, κοπιάσετε να δήτε
ποία ειρήνη κατ’ αυτάς στο κράτος βασιλεύει
και πώς καθένας ήσυχα γλεντά και χουζουρεύει.
Ήλθε το άντε στάτους κβο με τόσας αναπαύσεις
και άρχισαν να γίνονται διορισμοί και παύσεις.

_Λοιπόν, τί άλλο από μας, Ευρώπη, απαιτείς
κι ακόμη από το λαιμό πιασμένους μας κρατείς;
Θέλεις λοιπόν να ζήσωμε χωρίς πολιτικήν
και ως στρατόν να έχωμε την χωροφυλακήν
κι ουδέ ο ρήτωρ Κωνσταντής ν’ ακούγεται παρλάρων
διά το πραξικόπημα εκείνο των Βουλγάρων;

Εσύ, βρε καγκελλάριε των σαχλο-Γερμανών
σύ εναντίον μας κινείς και γην και ουρανόν
εσύ, διαόλου αλεπού, που ψόφος δεν σε πιάνει
εσύ κρατάς κατάκλειστο το κάθε μας λιμάνι,
και όλα τα καράβια σου εις τα νερά μας στέλλεις,
διότι έτσι αγαπάς, διότι έτσι θέλεις.

Εσύ, βρε καγκελλάριε, εσύ, βρε Μαμελούκε,
εσύ, πανευγενέστατε της Δύσεως Τραμπούκε,
παίζεις και πάλι πρόστυχο και βρώμικο παιχνίδι
και του κυρίου Γλάδστωνος του πάει ριπιπίδι
κι αισθάνεται το βάρος σου ο σβέρκος κάθε ράχης…
αλλ’ έστι δίκης οφθαλμός, που κακό ψόφο νάχεις.
Γ. Σουρής, 1886
(ΑΠΑΝΤΑ ΣΟΥΡΗ εκδ. Γιοβάνη, Δ’ Τόμος)
*Αναφέρεται στον αποκλεισμό της Ελλάδας από τους Γερμανούς το 1886

Read more »

ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΘΡΟ " ΤΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ "

Read more »

ΤΟ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ

• 
  
  

Το νοικοκυριό στην Ήπειρο

Αναρτήθηκε από τον/την ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ " Ο ΠΥΡΡΟΣ '' στο Μαΐου 25, 2012

Τάβλα- Σοφράς

Σοφράς-Λαογραφικό Μουσείο “Ελληνικοί χοροί Παραδοσιακή φλόγα “

Ο «Σοφράς» ή σουφράς, ήταν ένα στρογγυλό τραπέζι φαγητού μικρός ή μεγάλος με πολύ χαμηλά πόδια, ως 40 εκατ. ύψος , δεν το χρησιμοποιούσαν μόνο για τραπέζι φαγητού. Οι τρώγοντες κάθονταν σταυροπόδι, εκτός των νέων γυναικών που έτρωγαν στηριζόμενες στα γόνατά τους ή καθισμένες σε μικρά σκαμνιά. Οι άνδρες κάθονται πάνω σε προσκέφαλα σταυροπόδι πάντοτε. Παλαιότερα τραπεζομάντηλα δεν χρησιμοποιούσαν αλλά πάνω στο σοφρά έβαζαν ένα μεγάλο σινί και μέσα σ΄αυτό τα σάνια ή σαγάνια. Στα μεγάλα δείπνα, όπως στην περίπτωση γάμου χρησιμοποιούσαν σουφράδες ορθογώνιες  σε κανονικό ύψος για 10 ή και περισσότερα άτομα και κάθονταν σε ξύλινα καθίσματα. Οι γυναίκες όμως δεν συμμετείχαν στο κοινό με τους άνδρες τραπέζι αλλά σε ξεχωριστό. Πάνω στο σοφρά  έκαναν κι άλλες δουλειές, όπως το πλάσιμο των φύλλων ζυμαριού για τις πίτες, το ζύμωμα της καλαμποκοκουλούρας, των πρόσφορων για την εκκλησιά, των κουλουριών. Πάνω αναποδογύριζαν αμέσως μετά το ξεφούρνισμα τις πίτες, άπλωναν τα σύκα μετά το βράσιμό τους για να γίνουν οι συκομαϊδες κ.α. Ήταν ένα σκεύος που δεν έλλειπε από κανένα σπίτι του χωριού.

 Η γάστρα

Γάστρα

Η γάστρα ήταν ένα απαραίτητο σκεύος της ζωής στο χωριό. Δεν θυμάμαι σπίτια στο χωριό που να είχαν φούρνο για να ψήσουν ψωμί ή φαγητό «στο ταψί».
Η γάστρα ήταν μια ημισφαιρική χονδρή λαμαρίνα, που στο πάνω μέρος είχε μια λαβή για να μπορούν να τη σηκώνουν με το «ξυθάλι» ή να τη μεταφέρουν με τα χέρια, όταν ήταν κρύα. Πιο κάτω από τη λαβή είχε ένα μεταλλικό στεφάνι για να κρατάει τις ζεστές στάχτες και τ’ αναμμένα κάρβουνα. Στη «γωνιά», η οποία συνήθως ήταν από πλάκες για να κρατούν την θέρμανση, η νοικοκυρά άναβε δυνατή φωτιά με κλάρες που κάνουν γρήγορη και δυνατή φλόγα και δημιουργούν κάρβουνα πολύ γρήγορα.
Πάνω στη φωτιά τοποθετούσε τη γάστρα, η οποία γινόταν κατακόκκινη από τη δυνατή φλόγα. Όταν η φωτιά έπεφτε, η νοικοκυρά καθάριζε τη γωνιά, έβαζε το στρογγυλό ταψί με το ψωμί ή το φαγητό, το σκέπαζε με τη γάστρα και ύστερα έβαζε τα κάρβουνα και τη ζεστή στάχτη πάνω και γύρω στη γάστρα και σφράγιζε το φορητό φούρνο. Σε δύο ή τρεις ώρες το φαγητό ή το ψωμί ήταν έτοιμο. Στη γάστρα έψηναν το ψωμί, τις πίτες, τα γλυκά του ταψιού, μπακλαβάδες, κουραμπιέδες, αλλά και φαγητά.Ήταν ένας πρωτόγονος φορητός φούρνος. Η γάστρα μαζί με την πυροστιά, το ξυθάλι, ένα κακάβι με το καπάκι για πιάτο, ήταν τα βασικά σκεύη της καθημερινότητας της νοικοκυράς.Το φαγητό στη γάστρα είχε υπέροχη γεύση και νοστιμιά, γιατί σφράγιζε καλά και κρατούσε μέσα τα υγρά και τα έψηνε πολύ σιγά.

Το Σκαφίδι

Σκαφίδι

Το σκαφίδι ήταν μια σκάφη συνηθισμένου μεγέθους, ξύλινη κι εχρησιμοποιείτο μόνο για το ζύμωμα του ψωμιού. Το καλαμποκίσιο ψωμί ήταν η κύρια τροφή των κατοίκων της περιοχής ως και μετά τον πόλεμο του 40. Κι όταν μιλάμε για κάπως πλουσιότερους οικογενειάρχες του χωριού εννοούμε εκείνους που είχαν το καλαμποκίσιο ψωμί εξασφαλισμένο για όλη τη χρονιά. Για να ζυμωθεί το καλαμποκίσιο ψωμί ήταν απαραίτητο το σκαφίδι γιατί δεν πρόκειται ακριβώς για ζύμωμα  καλύτερα να λέμε για ανακάτωμα. Έβαζαν το αλεύρι στη μέση του σκαφιδιού, σαν κάθετο τείχος κι από τη μια πλευρά του έριχναν το ανάλογο αλάτι και  το προζύμι κι από την άλλη το ζεματιστό νερό. Με μια μεγάλη ξύλινη χουλιάρα(κουτάλα)έσπρωχναν λίγο- λίγο το αλεύρι προς το νερό και τ τ΄ανακάτωναν  για να μουσκέψει και να ποτίσει καλά με το ζεματισμένο νερό αλλιώς θα μύριζε καλαμποκίλα. Έπρεπε να το πετύχουν σε κατάλληλη ρευστότητα για να γίνει καλό το ψωμί. Εκεί στην άκρη του σκαφιδιού το άφηναν ώσπου να γίνει η ζύμωση κι ύστερα το μετέφερναν στο ταψί για να το ψήσουν σε λίγο.

Ζύμωναν κι ένα άλλο είδος καλαμποκίσιου ψωμιού, την κουλούρα. Αυτή γινόταν χωρίς προζύμι, ήταν άζυμο ψωμί, που το ζύμωναν ξερό όσο μπορούσαν και το φούρνιζαν αμέσως. Όταν ψηνόταν κι έβγαινε ζεστή τρωγόταν θαυμάσια με ελιές ή τυρί, ενώ κρύα ήταν καλή τριμμένη σε ζεστό γάλα. Την άλλη μέρα δεν τρωγόταν καθόλου, έμοιαζε σαν ασβέστης.

  Το σίδερο 

Το σίδερο ήταν κατασκευασμένο από χοντρό μέταλλο. Η χειρολαβή του ήταν από ξύλο για να μην καίει τα χέρια αυτού που το χρησιμοποιούσε. Ήταν χωρισμένο σε δύο μέρη: το κάτω και το πάνω. Το κάτω ήταν βαθουλό και μέσα έμπαιναν τα κάρβουνα. Το πάνω ήταν λεπτό και χρησίμευε σαν πώμα για να κλείνει το σίδερο. Επίσης υπήρχε ένα πύρος στο κάτω μέρος που ασφάλιζε με το σύρτη στο πάνω μέρος. Όταν η θερμοκρασία του σιδέρου άρχιζε να πέφτει, η νοικοκυρά κουνούσε το σίδερο δεξιά αριστερά για να αναζωπυρωθούν τα κάρβουνα και εν συνεχεία σιδερώνανε τα ρούχα.

ΤΟ ΠΛΥΣΙΜΟ ΤΩΝ ΡΟΥΧΩΝ

Φόρτωναν στο γαϊδουράκι τα ρούχα, το καζάνι,τη σκάφη, τη στάχτη για αλισίβα, το κοπάνι κι έφταναν  στις πηγές. Πήγαιναν δύο τρεις μαζί οι νοικοκυρές. Άναβαν τη φωτιά κι άρχιζαν το πλύσιμο λέγοντας ταυτόχρονα κι όλα τα νέα του χωριού .

Για τoν καθαρισμό  των ρούχων χρησιμοποιούσαν στάχτη, την αλισίβα.Έβαζαν τα ρούχα σε μια κόφα ή καλάθι με διάτρητη βάση πάνω σ΄ένα ταψί ή μια σκάφη για να μαζεύουν τα νερά. Μετά το πρώτο χέρι πλυσίματος με σαπούνι τα βάζανε στη κόφα. Από πάνω στρώνανε ένα σταχτοπάνι  πάνω στο λευκό πανί έριχναν δύο χούφτες κοσκινισμένη στάχτη. Παράλληλα έβραζαν στο καζάνι νερό στο οποίο είχαν  κοσκινισμένη στάχτη για να φτιάξουν αλισίβα. Με το βράσιμο του νερού η στάχτη καθότανε στον πάτο του καζανιού.

Ρίχνανε καυτό νερό πολύ συχνά που περνούσε μέσα από την στάχτη και πότιζε τα ρούχα  σιγά- σιγά, ώστε να περάσει από όλα τα ρούχα και τα αφήνανε 1,5 με 2 ώρες ή όλο το βράδυ. Στο κάτω μέρος έβαζαν τα σκούρα χρωματιστά ρούχα και επάνω τα λευκά. Μετά τα ξεπλένανε  με άφθονο νερό.

Για το πλύσιμο των χοντρών μάλλινων ρούχα πήγαιναν  συνήθως σε ποτάμια και πηγές όπου υπήρχε  άφθονο νερό αλλά και μέρος  για το πλύσιμο και κοπάνισμα των ρούχων. Πρώτα τα αφήνανε να μουλιάσουν μέσα στο νερό μετά  τραβώντας τη μία άκρη τα κοπάνιζαν σε επίπεδο μέρος  με το κοπάνι και διπλώνοντάς τα λίγο-λίγο συνέχιζαν να τα χτυπούν, ώστε να κοπανίσουν όλο το ρούχο για να φύγουν οι βρωμιές,  Στο τέλος τα ξεπλένανε με άφθονο νερό. Τα άπλωναν στα κλαδιά των θάμνων να στεγνώσουν και το απόγευμα ή το βράδυ επέστρεφαν στο σπίτι.
Ο κόπανος ή κοπάνι που χρησιμοποιούσαν ήταν ένα ξύλινο εργαλείο μήκους  70 εκ. το μισό ήταν φαρδύ  για να χτυπά τα ρούχα και στην άκρη κατέληγε  λεπτό και κυκλικό για να πιάνεται με το χέρι.

Έπίσης  για το πλύσιμο των χοντρών ρούχων πήγαιναν και στη νεροτριβή. Μεταφέρανε τα ρούχα στο μύλο, τα  ρίχνανε μέσα στη νεροτριβή και αφού  καθαρίζανε με την πίεση και περιστροφή του νερού, τα βγάζανε, τα αφήνανε να στεγνώσουν στον ήλιο.

πηγή: Πωγωνησιακά και Βησσανιώτικα του Σπύρου Στούπη/φωτο:Λαογραφικό Μουσείο -Ελληνικοί χοροί Παραδοσιακή φλόγα .........

Read more »

ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΡΙΖΑ .........

                                                      BAΣΙΛΙΚΗ   ΠΙΤΟΥΛΗ

Καταγγελία – σοκ για τον Σύριζα

Written by Βασιλική Πιτούλη       www.vasilikipitouli.gr ( Βοβλιοφάγος blog " ΠΟΛΙΤΙΚΑ "

Thursday, 26 July 2012 08:31

Μια καταγγελία-σοκ, που αναρτήθηκε από μέλος τους Facebook και έχει κάνει τον ...γύρο του διαδικτύου, φέρεται να καταγγέλλει ευθέως τον ΣΥΡΙΖΑ και τον αρχηγό του, κ. Αλέξη Τσίπρα, για κομπίνες που έχουν να κάνουν με την αθρόα εισροή λαθρομεταναστών από την Αφρική, μέσω της εταιρείας του πατέρα του Αλέξη Τσίπρα, ιδιοκτήτη της κατασκευαστικής εταιρείας "ΣΚΑΠΑΝΕΑΣ ΑΤΕ"! Στην υπόθεση, εμπλέκεται και η ...ισραηλινή μυστική υπηρεσία, η διαβόητη ΜΟΣΑΝΤ, στην οποία - σύμφωνα πάντα με την καταγγελία - ο πατέρας του κ. Τσίπρα φέρεται να είναι ...έμμισθος υπάλληλος! Η καταγγελία γίνεται από τους κυρίους Γεώργιο Λαχανά και Γεώργιο Μεταξά, μέσω της ιστοσελίδας στο facebook της κυρίας Άντζελας Γεωργαντή! Στο κείμενο μάλιστα, οι καταγγέλλοντες προκαλούν τον κύριο Τσίπρα να ...τους κάνει μήνυση! Διαβάστε την παρακάτω και τα συμπεράσματα δικά σας! 'ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΧΑΝΑΣ' Γεώργιος Μεταξάς ΑΠΟΚΆΛΥΨΗ: Η αλήθεια που κρύβεται πίσω από τον Αλέξη Τσίπρα: Σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο ΕΜΠ. Γιατί; Τι κρύβεται πίσω από την κατασκευαστική εταιρεία που είναι στο όνομά του; Σε όλα είναι από πίσω ο πατέρας του! Ο πατέρας του Αλέξη Τσίπρα, ως ιδιοκτήτης της κατασκευαστικής "Σκαπανέας", ανέλαβε έργα στην Αφρική, όπου έκανε μεγάλη περιουσία. Μέχρι εδώ όλα καλά και τίποτα το μεμπτό. Το μεμπτό, αρχίζει τώρα: ο πατέρας του Αλέξη Τσίπρα, έκανε (και κάνει) το εξής κόλπο: Προσλαμβάνει μαύρους εργάτες, τους ορίζει έναν καλό μισθό και εκείνοι εργάζονται λαμβάνοντας έναντι, αντί του κανονικού μισθού. Όταν έρχεται η ώρα της αποπληρωμής, τους "πακετάρει" σ' ένα κοντέινερ, τους βάζει σε πλοίο και τους φέρνει παράνομα στην Ελλάδα! Τώρα, καταλάβατε γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ κόπτεται υπέρ των λαθρομεταναστών και πάσης φύσεως μεταναστών; Παρακαλώ τους ΣΥΡΙΖΑίους φίλους μου, να το μεταβιβάσουν αυτό στον Αλέξη Τσίπρα και να του ζητήσουν να μου κάνει μήνυση. Θα χαρώ πολύ να δώσω στο δικαστήριο και στην δημοσιότητα: 1. Τα έγγραφα που συνδέουν τον πατέρα του Αλέξη Τσίπρα με την Μοσάντ, 2. Την μισθοδοσία του πατέρα του Αλέξη Τσίπρα από την Μοσάντ, 3. Το όνομα του πλοίου που κάνει την μεταφορά καθώς και τον συνεργαζόμενο εφοπλιστή, 4. Το ποιος προώθησε τον Αλέξη Τσίπρα στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ και με ποιον τρόπο. Για όλα αυτά, έχω στη διάθεσή μου επίσημα έγγραφα, φωτογραφίες και επίσημες επώνυμες καταγγελίες - αναφορές. Τον προκαλώ λοιπόν. Ερωτήσεις προς τον αξιότιμο αρχηγό της Αξιωματικής αντιπολίτευσης κύριο Αλέξη Τσίπρα: 1. Αληθεύουν όλα τα όσα ισχυρίζονται οι καταγγέλλοντες κ. Λαχανάς και Μεταξάς κύριε Τσίπρα; 2. Τι ακριβώς συμβαίνει επιτέλους με την κατασκευαστική "ΣΚΑΠΑΝΕΑΣ ΑΤΕ"; Ανήκει πράγματι στον πατέρα σας; Είναι οικογενειακή σας επιχείρηση; 3. Έχει πράγματι ο πατέρας σας, έμμισθη σχέση με την ισραηλινή μυστική υπηρεσία; Εν ολίγοις, εξυπηρετεί ξένη δύναμη με χρηματικό όφελος; Θα παρακαλούσαμε ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ τον αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης να ΑΠΑΝΤΗΣΕΙ σε όλα αυτά και ει δυνατόν ΝΑ ΤΑ ΔΙΑΨΕΥΣΕΙ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ! Είναι πάρα πολύ σοβαρές καταγγελίες για να περάσουν έτσι, στο "ντούκου", επειδή γράφτηκαν ...πάνω σε κάποιον "τοίχο" κάποιων μελών στο δημοφιλέστερο σάιτ κοινωνικής δικτύωσης, στο οποίο, πολλές φορές, ο καθένας μπορεί να λέει "ό,τι του καπνίσει"! Ο κύριος Τσίπρας έλαβε το 27% των ψήφων του ελληνικού λαού, κρατώντας τη ΣΗΜΑΙΑ της αντιμνημονιακής παράταξης και της κάθαρσης του δημοσίου βίου και είναι ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΣ να ξεκαθαρίσει τη θέση του! Κάποτε επιτέλους, ΠΡΕΠΕΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ στην Ελλάδα να γίνει υπόδειγμα για τους πολίτες! ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ! ΩΣ ΕΔΩ η βρωμιά και η δυσωδία! Θα χαρούμε ιδιαίτερα, εάν ο κύριος Τσίπρας φανεί αντάξιος της υπόστασης της οποίας του έδωσε ένα μεγάλο κομμάτι του λαού μας και ΔΙΑΨΕΥΣΕΙ με στοιχεία και επιχειρήματα τις επώνυμες αυτές καταγγελίες! Τέλος, υπογραμμίζεται ότι παλαιότερα, ο κύριος Βασίλης Λεβέντης, μέσω εκπομπής του καναλιού ΕΧΤRA 3, είχε αναφέρει το γεγονός ότι η οικογένεια Τσίπρα, είναι όντως ιδιοκτήτες του μεγάλου κατασκευαστικού ομίλου "ΣΚΑΠΑΝΕΑΣ ΑΤΕ" και μάλιστα κατά κάποιον τρόπο …λοιδόρησε τον κύριο Τσίπρα (νέο τότε πρόεδρο του μικρού κόμματος του ΣΥΡΙΖΑ) ότι χάριν αυτού του γεγονότος, το κόμμα αυτό δεν επρόκειτο να προχωρήσει παραπάνω επειδή ...ο νεαρός του πρόεδρος, ανήκε στη ...λεγόμενη Άρχουσα Τάξη και όχι στη ...λαϊκή (όπως επίτασσε το κόμμα που εκπροσωπούσε).

 

Read more »